12 унукаў і 15 праўнукаў ветэрана Уладзіміра Фядосавіча Сіткевіча пра падзеі Вялікай Айчыннай вайны больш ведаюць з кніжак і кінафільмаў, чым з яго расказаў. І справа нават не ў адлегласці, бо зараз побач з былым партызанам і мнагадзетным бацькам толькі малодшая дачка, а астатнія дзеці вялікай дружнай сям’і даўно разляцеліся з роднага Броўчына. Проста ён не любіць успамінаць тыя цяжкія часы: “Вайна – гэта смерць людзей і вельмі страшна…”.
На момант акупацыі раёна яму было 17 год, таму ў Чырвоную Армію юнака не ўзялі, але ўжо зімой 19421943 гадоў ён быў у партызанскім атрадзе ў наваколлі Жар, ваяваў у родных мясцінах і суседніх Лепельскім і Бешанковіцкім раёнах, куды партызаны брыгады імя Панамарэнкі накіроўваліся на заданні. Менавіта байцы гэтага партызанскага злучэння ў ліпеніжніўні 1943 года напалі на варожы гарнізон у Пышна, удзельнічалі ў Лепельскай аперацыі. Устройвалі дыверсіі на дарогах, гадзінамі ляжалі ў гурбах снегу ў засадзе. “Камісар казаў, што дзякуючы нашым дзеянням нямецкія салдаты, якія быццам бы і служаць у тыле, жывуць у пастаянным страху, калі праціўнікам можа аказацца любы сустрэчны і невядома адкуль прыляціць куля!” – прыгадвае равеснік раёна, якому 1 красавіка споўніцца 91 год.
У жарскіх лясах былі закладзены базы зброі, патрабаваліся боепрыпасы, амуніцыя і харчаванне. Успамінае Уладзімір Фядосавіч, што сярод актыўных удзельнікаў супраціўлення былі і тыя, хто не ўваходзіў у склад партызанскіх атрадаў: “Гора хапіла ўсім”. Жыхары вёсак дапамагалі партызанам, вялі разведку, выводзілі са строю масты і дарогі, сродкі сувязі. А яшчэ партызаны імкнуліся прыцягнуць на свой бок тых, хто зза страху ці падманам апынуўся на службе ў акупантаў, рызыкуючы жыццём, вялі агітацыю.
“Большасць населеных пунктаў кантралюецца бандытамі. Дарогі часта аказваюцца замініраванымі, а масты – спаленымі або ўзарванымі. Бургамістры, старасты ў большасці забітыя, перайшлі на бок бандытаў або яўна ім спрыяюць. Насельніцтва паўсюдна, нават там, дзе стаяць значныя гарнізоны, праяўляе варожасць. Пра рэгулярную дастаўку харчавання да месцаў размяшчэння часцей не даводзіцца і думаць, а працоўную сілу можна знайсці толькі прымусова, пад страхам смерці…” Данясенне такога зместу, якое характарызавала стан спраў на тэрыторыях з “новым парадкам”, знайшлі ў партфелі забітага падчас адной з аперацый на Лепельскім бальшаку нямецкага афіцэра.
Уладзіміра Фядосавіча як тутэйшага жыхара, добра ведаючага тэрыторыю, часта накіроўвалі за харчаваннем, для сувязі з мясцовым насельніцтвам. На такія заданні выязджаў без зброі. Гэтая акалічнасць і выратавала яму жыццё, калі маладога хлопца восенню 1943 года схапілі ў палон гітлераўцы. Ніхто з мясцовых не выдаў у ім партызана і разам з многімі іншымі мірнымі людзьмі ён трапіў у часовы лагер ва Усходняй Германіі, а неўзабаве багаты “баўэр” выкупіў маладога мужчыну для прымусовых работ. Вызвалілі іх вясной 1945 года байцы Чырвонай Арміі. Там жа, удалечыні ад радзімы, ён яшчэ тры гады служыў тэрміновую вайсковую службу і родных убачыў толькі праз пяць год – пасля мабілізацыі.
Непрацяглы час Уладзімір Фядосавіч працаваў у Барысаве, спрабаваў уладкавацца і ў іншых населеных пунктах Беларусі, але “цягнула дадому”. Вярнуўся на Ушаччыну, пабудаваў у Броўчыне дом, стварыў сям’ю, старанна працаваў у калгасе і гадаваў дзяцей.
– Тата заўсёды быў непатрабавальным, простым, – расказвае дачка ветэрана Ніна Уладзіміраўна Селезень. – Але ён вельмі прынцыповы, не церпіць несправядлівасці. Ён вам не скажа, але калі ў 90х пенсіянерам, якія ў час вайны былі на прымусовых работах у Германіі, пачалі выплачваць нямецкія маркі, тата нават паперы збіраць не стаў, сказаў: “Нічога мне ад іх не трэба! А тое гора, здзекі, што людзі перажылі, ніякімі грашыма не кампенсуеш…”
Дзмітрый РАМАНОЎСКІ.
Я горжусь дедушкой,спасибо за статью.